آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرد جنگ ایران باعث بیسابقهترین آشفتگی در بازار جهانی نفت شده و حدود ۷/۵ درصد از عرضه جهانی نفت و بخش بزرگتری از صادرات را تحت تأثیر قرار داده است.
این نهاد در گزارش ماهانه خود در روز پنجشنبه اعلام کرد جنگ در خاورمیانه بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ بازار جهانی نفت را ایجاد کرده است. یک روز پیش از انتشار این گزارش، اعضای این آژانس توافق کردند برای مقابله با آشفتگی بازار، ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری آزاد کنند که اقدامی بیسابقه به شمار میرود.
مهمترین اثر فوری جنگ بر بازارهای انرژی، بسته شدن تنگه هرمز است؛ گذرگاهی حیاتی که مسیر اصلی انتقال نفت و گاز محسوب میشود. با کاهش تولید در کشورهای بزرگ تولیدکننده خلیج فارس که امکان صادرات از منطقه را ندارند، مازاد عرضه جهانی نفت در حال از بین رفتن است. این وضعیت همچنین به این معناست که پیامدهای بحران حتی پس از بازگشایی این آبراه نیز ادامه خواهد داشت.
برآورد آژانس نشان میدهد جنگ در همین ماه عرضه جهانی نفت را روزانه ۸ میلیون بشکه کاهش میدهد؛ رقمی که در مجموع به نزدیک ۲۵۰ میلیون بشکه میرسد. همچنین جریان نفت از تنگه هرمز که سال گذشته روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده از آن عبور میکرد، اکنون بیش از ۹۰ درصد کاهش یافته است.
به گفته این آژانس، جهش قیمتها، لغو پروازها و افزایش نااطمینانی اقتصادی نیز تقاضای انرژی را تحت فشار قرار داده است. بر همین اساس، پیشبینی رشد مصرف جهانی نفت در سال جاری حدود ۲۵ درصد کاهش یافته و به ۶۴۰ هزار بشکه در روز رسیده است؛ کمترین سطح از زمانی که این نهاد در آوریل سال گذشته پیشبینیهای مربوط به سال ۲۰۲۶ را ارائه کرد.
در معاملات روز پنجشنبه در لندن، قیمت نفت برنت دوباره به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید؛ پس از آنکه دو نفتکش در آبهای عراق هدف حمله قرار گرفتند و عمان پایانه اصلی صادرات نفت خود را تخلیه کرد. از زمان آغاز جنگ، حملات به کشتیهای تجاری در منطقه ادامه داشته است.
افزایش تولید رقبا
طبق اعلام آژانس بینالمللی انرژی، اگرچه عربستان سعودی و امارات متحده عربی میتوانند بخشی از نفت خود را از مسیرهای جایگزین صادر کنند، اما بسته شدن عملی تنگه هرمز باعث شده تولیدکنندگان خلیج فارس در مجموع حدود ۱۰ میلیون بشکه از تولید روزانه خود را متوقف کنند.
این شوک عرضه باعث شده پیشبینی مازاد عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ بیش از یکسوم کاهش یابد و به حدود ۲/۴ میلیون بشکه در روز برسد.
پیش از وقوع بحران، این آژانس پیشبینی کرده بود که افزایش عرضه از قاره آمریکا با محوریت ایالات متحده، کانادا، گویان و برزیل از رشد مصرف پیشی بگیرد و رکوردی در مازاد عرضه نفت ثبت شود.
به گفته این آژانس، کاهش تولید در خاورمیانه تا حدی با افزایش تولید در کشورهای خارج از ائتلاف اوپک پلاس و همچنین رشد تولید در قزاقستان و روسیه جبران شده است.
بسته شدن عملی تنگه هرمز همچنین حدود ۴ میلیون بشکه در روز از ظرفیت پالایشی منطقه را در معرض خطر قرار داده است. محدودیت در دسترسی به خوراک پالایشگاهها توان دیگر مناطق برای جبران کمبود را کاهش میدهد و بهویژه عرضه گازوئیل و سوخت جت را با خطر روبهرو میکند.
در همین حال، فاطح بیرول اعلام کرد اعضای آژانس بینالمللی انرژی که شامل ۳۲ کشور عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی هستند، در مجموع ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری آزاد خواهند کرد. جزئیات دقیق زمانبندی و مدت اجرای این طرح هنوز مشخص نشده است.
همچنین کریس رایت، وزیر انرژی ایالات متحده، گفت این کشور ۱۷۲ میلیون بشکه از این مقدار را از ذخایر راهبردی نفت خود عرضه خواهد کرد؛ فرآیندی که تکمیل آن حدود ۱۲۰ روز زمان میبرد.
